Podział win w Republice Czeskiej

Ogólne zasady

Poszczególne rodzaje win dzielą się na kilka grup. Republika Czeska przy klasyfikacji win skłania się tradycyjnie ku systemowi, w którym pierwszeństwo daje się odmianie i dojrzałości winogron ustalonej na podstawie pomiaru zawartości cukru w soku gronowym podczas zbiorów. Ostatnia zmiana ustawy winiarskiej dała też jednak możliwość określania wina według pochodzenia winogron, z których zostało wyprodukowane.

Podział wina opiera się na różnych zasadach, na które wpływa wiele czynników. Podczas pierwszego spotkania z winem dzielimy je według znanych nam wskaźników. Zyskując stopniowo wiadomości i doświadczenia spoglądamy inaczej na wino, a tym samym również na jego podział. Z punktu widzenia jednolitości i przejrzystości nadrzędną jest jednak terminologia i zasady określone przez ustawę winiarską i rozporządzenia UE.

Uwaga: Skrót „o NM“ używany w tekście oznacza stopień normowanego moszczomierza. Jeden stopień NM oznacza jeden kg cukru naturalnego w 100 l moszczu gronowego.

Podział win według ich rodzaju i jakości według ustawy winiarskiej Republiki Czeskiej

Wina spokojne - Podział win spokojnych

Wino stołowe

Wino stołowe to wino, które może pochodzić z winogron wyprodukowanych w którymkolwiek z krajów UE, z odmian moszczowych, stołowych i nierejestrowanych. Jest to najniższa kategoria win. Nie może być ona określona przy pomocy nazwy odmiany, regionu, miejscowości winiarskiej, strefy winiarskiej lub innej nazwy geograficznej. Bywają to wina lżejsze o 7-11 % obj. alkoholu, mniej ekstraktywne, nadające się do powszechnej konsumpcji.

Wino regionalne

Wino regionalne to wino stołowe spełniające następujące wymogi:

Jest wyprodukowane wyłącznie z krajowych winogron zbieranych w winnicy o jakościowym winie w danym regionie lub z odmian dozwolonych.
Wydajność winnicy nie może przekroczyć 12t/ha.
Winogrona muszą zawierać min. 14o NM cukru.
W odróżnieniu od wina stołowego, może być ono oznaczone nazwą regionu, rocznika i odmiany, z której zostało ono wyprodukowane.

Wino jakościowe

Do produkcji mogą być użyte tylko winogrona krajowe z winnicy o jakościowym winie z jednego regionu winiarskiego. Wino musi być wyprodukowane w regionie winiarskim, w którym zebrano winogrona. Wydajność nie może przekroczyć 12t/ha, a zawartość cukru musi osiągnąć min. 15o NM. Wino musi spełniać wymogi jakościowe i musi być sklasyfikowane przez Państwową Inspekcję Rolniczą i Spożywczą (Státní zemědělská a potravinářská inspekce, SZPI) jako:

Jakościowe wino gatunkowe - wino wyprodukowane z winogron, zafermentowanej miazgi lub moszczu gronowego najwyżej z 3 odmian, które muszą być umieszczone w spisie odmian do produkcji win jakościowych.

Jakościowe wino markowe - wino wyprodukowane z mieszanki winogron, zafermentowanej miazgi, moszczu gronowego, ewentualnie z wina wyprodukowanego z winogron zebranych w winnicy odpowiedniej dla wina jakościowego określonego regionu lub przez zmieszanie win jakościowych.

Wino jakościowe z tzw. Prädikat

Winogrona do produkcji muszą spełniać wszystkie wymogi produkcji wina jakościowego. Ponadto winogrona muszą pochodzić z jednego podregionu winiarskiego a ich odmiana, zawartość cukru i masa musi być sprawdzona przez SZPI. W winach z tzw. Prädikat nie wolno podwyższać zawartości cukru w moszczu.

Wino może być wyprodukowane z winogron, zafermentowanej miazgi lub moszczu gronowego najwyżej z 3 odmian. Jeżeli udział poszczególnych odmian wynosi min. 15 %, to można je podać na etykiecie w kolejności zstępnej. Wina z tzw. Prädikat dzieli się na:

Wino klasy Kabinett

Jakościowe wino z tzw. Prädikat – wino klasy Kabinett to kategoria win powstałych z moszczów, które osiągnęły 19-21o NM. Bywają to wina lżejsze, wytrawne, pite ze smakiem.

Późny zbiór (Spätlese)

Są to wina, u których zbiór winogron nastąpił w późniejszym terminie, dopiero wtedy, kiedy zawartość cukru osiągnie 21-27o NM. Bywają to wina wysokiej jakości, ekstraktywne, wytrawne lub półwytrawne.

Wybór z winogron

Nazwa wina z tzw. Prädikat wyprodukowanego z winogron, które dojrzały osiągając 24-27o NM. Bywa to wino pełne, ekstraktywne, o wyższej zawartości alkoholu, czasem o wyższej zawartości cukru osadowego.

Wybór z jagód

Nazwa wina z tzw. Prädikat wyprodukowanego z wybranych winogron, które dojrzewały bardzo długo w winnicy i uzyskany moszcz zawierał co najmniej 27o NM. Bywają to wina bardzo pełne, ekstraktywne, półsłodkie lub słodkie.

Wybór z Zibebe (rodzynek)

Nazwa wina z tzw. Prädikat wyprodukowanego z winogron, które dojrzały w winnicy osiagając min. 32o NM. W ten sposób dojrzałe winogrona dzięki ekstremalnie długiemu okresowi dojrzewania w winnicy przekształciły się w większości w rodzynki – zibebe. Bywają to wina bardzo ekstraktywne, słodkie, szlachetne i dlatego drogie.

Wino lodowe (Eiswein)

Podobnie jak inne wina z tzw. Prädikat można je produkować wyłącznie po sprawdzeniu zawartości cukru przez SZPI. Produkuje się je przez tłoczenie zmarzniętych winogron zbieranych przy temperaturze co najmniej -7o C, a uzyskany moszcz musi wykazywać co najmniej 27o NM zawartości cukru. Winogrona podczas tłoczenia nie mogą rozmarznąć, dlatego część wody w postaci kryształków lodu pozostanie niewytłoczona w gronach. Wina lodowe bywają bardzo ekstraktywne, słodkie, są raczej szlachetne i dlatego drogie.

Wino słomowe (Strohwein)

Nazwa wina z tzw. Prädikat, które powstało z winogron dosuszanych przez okres co najmniej trzech miesięcy po zbiorze na słomie lub sitowiu, lub zawieszonych w dobrze wietrzonym pomieszczeniu. W ten sposób odparowuje część wody z jagód i następuje koncentracja zawartości substancji ekstraktywnych. Do takiej produkcji winogrona muszą długo dojrzewać i nie mogą być uszkodzone. Zazwyczaj używa się winogron białych szczepów. Uzyskany moszcz musi wykazywać co najmniej 27 oNM. Wina słomowe bywają bardzo ekstraktywne, słodkie, są raczej szlachetne i dlatego drogie.

Podział win spokojnych według zawartości cukru osadowego

Wytrawne

Wino, które odfermentowało do niskiej zawartości cukru osadowego, którego zawartość wynosi:

a) maks. 4 g cukru osadowego w litrze lub
b) maks. 9 g cukru w litrze, jeżeli różnica cukru osadowego i ogólnej zawartości kwasów przeliczona na kwas winowy stanowi 2 gramy lub mniej.

Półwytrawne

Wina z cukrem osadowym, którego zawartość jest większa niż najwyższa wartość określona dla win wytrawnych, ale nie przekracza 12 g w litrze wina.

Półsłodkie

Zawartość cukru osadowego w winie jest większa niż najwyższa wartość określona dla win półwytrawnych, ale osiąga najwyżej 45 g na 1 litr.

Słodkie

Wina o wyższej zawartości nieodfermentowanego cukru osadowego, zarówno zmysłowo, jak i analitycznie. Zazwyczaj chodzi o wina specjalne, przeznaczone do długiego dojrzewania. Zawartość alkoholu u naszych spokojnych win słodkich jest niższa (7-11%, jest to częstsze w wypadku win słomowych, lodowych lub wyborów z jagód). Według przepisów prawnych chodzi o wino z cukrem osadowym w ilości min. 45 g na litr.

Wina musujące -Podział win musujących

Wino musujące

Produkt uzyskany przez fermentację alkoholową pierwszej i drugiej fazy:

świeżych winogron,
moszczu gronowego,
wina,

jeżeli wymienione produkty nadają się do uzyskiwania wina stołowego,

z wina stołowego,
z wina jakościowego s.o. (określonego regionu),
z importowanego wina zamieszczonego w spisie Wspólnoty Europejskiej i pochodzącego ze szczepów i regionów winiarskich dodających im właściwości, które je odróżniają od win ze Wspólnoty, które przy otwarciu naczynia charakteryzują się uchodzeniem dwutlenku węgla pochodzącego wyłącznie z fermentacji, a nadciśnienie spowodowane dwutlenkiem węgla wykazuje w zamkniętym naczyniu przy 20o C minimum 3 bary.

Wino musujące gazowane dwutlenkiem węgla

Wyrób, który został wyprodukowany:

z wina stołowego
przy otwarciu naczynia charakteryzuje się uchodzeniem dwutlenku węgla, który został całkowicie lub częściowo dodany,
w zamkniętym naczyniu przy 20 oC wykazuje nadciśnienie spowodowane dwutlenkiem węgla minimum 3 bary.

Jakościowe wino musujące – sekt

Do produkcji kupażu użyto winogron o jakości odpowiedniej dla wina jakościowego lub z wina jakościowego. Wino spełnia wymogi Wspólnoty Europejskiej i zostało zaszeregowane jako jakościowe.

Jakościowe wino musujące określonego regionu – sekt s.o.

Do produkcji kupażu użyto winogron zebranych w tym samym regionie z winnic odpowiednich dla wina jakościowego określonego regionu, produkcja wina nastąpiła w regionie winiarskim, w którym zebrano winogrona, nie przekroczono najwyższej wydajności z hektara, wino spełnia wymogi Wspólnoty Europejskiej i zostało zaszeregowane przez SZPI do tej kategorii.

Sekt hodowlany

Wino musujące, które Państwowa Inspekcja Rolnicza i Spożywcza (SZPI) zaszeregowała do tej kategorii. Spełnia specyficzne warunki, np. produkcję zrealizowano u plantatora winorośli, którego winogron użyto do produkcji sektu.

Aromatyczne jakościowe wino musujące

Do produkcji użyto wyłącznie fermentacji pierwszej fazy. Kupaż z odmian wg specjalnych przepisów i wino spełnia wymogi dotyczące jakości.

Aromatyczne jakościowe wino musujące określonego regionu – sekt aromatyczny s.o.

Do produkcji kupażu użyto winogron zebranych w tym samym regionie winiarskim z winnic odpowiednich dla wina jakościowego określonego regionu, produkcja wina nastąpiła w regionie winiarskim, w którym zebrano winogrona, nie przekroczono najwyższej wydajności z hektara, wino spełnia wymogi dotyczące jakości i zostało zaszeregowane przez SZPI do tej kategorii. Podczas jego produkcji użyto wyłącznie pierwszej fermentacji kupażu z wymienionych odmian.

Jakościowe wino musujące określonego regionu, sektu hodowlanego i aromatycznego jakościowego wina musującego określonego regionu jest określone przez nazwę regionu winiarskiego, w którym wino zostało wyprodukowane.

Podział win musujących według zawartości cukru

Typ	Charakterystyka
Brut nature	Zawartość cukru jest niższa niż 3 g na 1 litr, wskazania tego można użyć tylko do produktów, którym po drugiej fazie fermentacji nie dodano żadnego cukru
Extra brut	Zawartość cukru wynosi od 0 do 6 g na 1 litr
Brut	Zawartość jest niższa niż 15 g na 1 litr
Extra dry	Zawartość cukru wynosi od 12 do 20 g na 1 litr
Sec	Zawartość cukru wynosi od 17 do 35 g na 1 litr
Demi-sec	Zawartość cukru wynosi od 33 do 50 g na 1 litr
Doux	Zawartość cukru jest wyższa niż 50 g na 1 litr

Wina perliste

Wyrób, który wyprodukowano:

z wina stołowego, wina jakościowego s.o. lub z produktów nadających się do uzyskania wina stołowego lub jakościowego s.o., jeżeli te wina lub produkty mają całkowitą zawartość alkoholu co najmniej 9 % obj.
ma rzeczywistą zawartość alkoholu minimum 7 % obj.
w zamkniętym naczyniu przy 20 oC wykazuje nadciśnienie spowodowane endogenicznym dwutlenkiem węgla min. 1 bar i maks. 2,5 bara,
napełnia się nim naczynia o objętości najwyżej 60 l.

Wino perliste gazowane dwutlenkiem węgla

jest wyprodukowane:

z wina stołowego, jakościowego s.o. lub produktów nadających się do uzyskiwania wina stołowego lub wina jakościowego s.o.,
ma rzeczywistą zawartość alkoholu co najmniej 7 % obj. i całkowitą zawartość alkoholu co najmniej 9 % obj.
w zamkniętym naczyniu przy 20 oC wykazuje nadciśnienie dwutlenku węgla, w całości lub częściowo dodanego, min. 1 bar maks. 2,5 bara,
napełnia się nim naczynia o objętości najwyżej 60 l.

Jakościowe wino perliste

Wyprodukowane z winogron zebranych w tym samym regionie winiarskim z winnic odpowiednich dla wina jakościowego określonego regionu, produkcja wina nastąpiła w regionie winiarskim, w którym zebrano winogrona, nie przekroczono najwyższej wydajności z hektara, wino spełnia wymogi jakości i zostało zaszeregowane przez SZPI do tej kategorii. Etykieta zawiera nazwę regionu winiarskiego.

Podział win musujących według zawartości cukru

Typ	Charakterystyka
Brut nature	Zawartość cukru jest niższa niż 3 g na 1 litr, wskazania tego można użyć tylko do produktów, którym po drugiej fazie fermentacji nie dodano żadnego cukru
Extra brut	Zawartość cukru wynosi od 0 do 6 g na 1 litr
Brut	Zawartość jest niższa niż 15 g na 1 litr
Extra dry	Zawartość cukru wynosi od 12 do 20 g na 1 litr
Sec	Zawartość cukru wynosi od 17 do 35 g na 1 litr
Demi-sec	Zawartość cukru wynosi od 33 do 50 g na 1 litr
Doux	Zawartość cukru jest wyższa niż 50 g na 1 litr

Wino likierowe

Jest ono zdefiniowane w załączniku I do Rozporządzenia Rady (Wspólnoty Europejskiej) nr 1493/1999 jako produkt, który posiada rzeczywistą zawartość alkoholu 15 do 22 % obj. i całkowitą zawartość alkoholu co najmniej 17,5 % obj. Musi być uzyskane z częściowo sfermentowanego moszczu gronowego i/lub z wina z dodaniem destylatu z wina lub z produktów winorośli i zagęszczonego moszczu gronowego.

Jakościowe wino likierowe

Wino likierowe wyprodukowane z winogron zebranych w tym samym regionie winiarskim w winnicy odpowiedniej dla jakościowego wina określonego regionu, produkcja wina nastąpiła w regionie winiarskim, w którym zebrano winogrona, nie przekroczono najwyższej wydajności z hektara, wino spełnia wymogi jakości i zostało zaszeregowane przez SZPI do tej kategorii.

Wina o oryginalnej certyfikacji

Wino o oryginalnej certyfikacji (VOC, V.O.C) stanowi nową kategorię win według ustawy winiarskiej 321/2004 Dz. U. RC. Musi ono odpowiadać co najmniej wymogom dotyczącym wina jakościowego, ale nie podlega klasyfikacji państwowej tak jak inne wina jakościowe. Przeciwnie, klasyfikacji tych win dokonuje zrzeszenie winiarzy, którego członkiem musi być winiarz produkujący to wino. Prawo przyznawania określenia VOC nadaje właściwemu zrzeszeniu winiarzy Ministerstwo Rolnictwa w oparciu o rygorystyczne warunki.

Wina o oryginalnej certyfikacji produkuje się wyłącznie z kilku odmian typowych dla danego regionu. Wina te powinny mieć w danym regionie VOC podobny charakter i powinny być typowe dla danego regionu i szczepu.

Ustawa winiarska Republiki Czeskiej definiuje jeszcze inne rodzaje napojów wyprodukowanych z wina, np. napój winny, wino aromatyzowane, aromatyzowany napój winny, koktajl i wino bezalkoholowe.